W centrum Jelca w obwodzie lipieckim stoi budynek, który przez wiele lat był jednym z bardziej charakterystycznych obiektów miasta. Dawny kościół luterański z 1904 roku, wzniesiony z inicjatywy lokalnego przedsiębiorcy Karla Kronberga, stanowił świadectwo obecności niemieckiej społeczności w regionie środkowej Rosji. Jego architektura nawiązywała do neogotyku, a bogaty detal i oryginalne wykończenia dodawały mu elegancji i uroku. W ostatnich latach obiekt przeszedł jednak przebudowę, która wzbudziła wiele kontrowersji i stała się smutnym przykładem na to, jak działa rosyjska szkoła konserwacji zabytków.
Historia świątyni – początki
Kościół został zbudowany w 1904 roku jako świątynia dla licznej wówczas społeczności luterańskiej związanej z działającym w mieście browarem „Jełc Bavaria”. Fundator obiektu, Karl Kronberg, przeznaczył na tę inwestycję środki z własnej działalności gospodarczej oraz fragment terenu browaru, traktując ją jako dar dla swoich pracowników i ich rodzin. Świątynia powstała na planie prostokąta, z wysokim dwuspadowym dachem i narożnymi wieżyczkami zwieńczonymi smukłymi hełmami. Fasady zdobiły ostrołukowe okna, a nad wejściem znajdowała się rozeta wypełniona witrażem.
Losy w XX wieku
Po rewolucji październikowej i ustanowieniu władzy radzieckiej w kraju wiele obiektów sakralnych utraciło swoje pierwotne funkcje. Kościół w Jelcu został zamknięty dla wiernych i zaadaptowany do świeckich celów. W kolejnych dekadach służył jako magazyn, pomieszczenia gospodarcze, a do 2009 roku w budynku działał bar Ladya. Mimo znacznej dewastacji historycznego wnętrza bryła jeszcze przez długi czas zachowała swoje charakterystyczne neogotyckie walory. Budynek jako tako przetrwał okres radziecki bez poważniejszych ingerencji w jego wygląd.
Rosyjska szkoła konserwacji zabytków w natarciu
Na początku drugiej dekady XXI wieku właściciel podjął decyzję o przebudowie obiektu. Zakres prac obejmował m.in. modernizację elewacji, wymianę pokrycia dachowego i przekształcenie wnętrz na potrzeby komercyjnej działalności. W efekcie przeprowadzonych robót oryginalna ceglana fasada została pokryta tynkiem, co zasłoniło wszelkie architektoniczne detale. Ponadto zlikwidowano część dekoracyjnych elementów, zniknęła rozeta i narożne wieżyczki, a część okien straciło pierwotny kształt. Po zakończeniu prac w obiekcie otwarto sklep z materiałami budowlanymi.
Reakcje społeczne i ocena
Drastyczna przebudowa wywołała szeroką krytykę wśród lokalnych historyków, architektów i mieszkańców. Podkreślano, że w wyniku prac utracono nie tylko unikalny wygląd świątyni, ale również symboliczny wymiar budynku jako elementu dziedzictwa kulturowego Jelca. W publikacjach prasowych i analizach konserwatorskich pojawiały się głosy, że prace przeprowadzono bez zachowania zasad ochrony zabytków i bez poszanowania dla pierwotnej substancji. Efekt uznano za przykład degradacji historycznej wartości na rzecz uproszczonej i pozbawionej kontekstu formy. Zdjęcia kontrowersyjnej przebudowy obiegły internet, budząc ogólnoświatowe oburzenie. Niestety, w Rosji bardzo często właśnie w ten sposób traktuje się zabytki, zwłaszcza związane z historią innych narodów.
Źródło: inmyroom.ru, aussiedlerbote.de
Czytaj więcej: Rosja | Cegła | Renowacja | Metamorfoza | Architektura sakralna
Kościół przed i po przebudowie. Fot. yandex.com
