Sanatorium Patria w Krynicy Zdroju należy do najważniejszych realizacji polskiej architektury powstałej w międzywojniu. Budynek zaprojektowany dla Jana Kiepury uchodził za przykład istnego luksusu i nowoczesności, które w latach 30. wyróżniały Krynicę na tle innych kurortów. Dziś obiekt wymaga kompleksowych prac remontowych, a jego przyszłość wciąż pozostaje niepewna.
Sanatorium Patria – historia powstania
Patria powstała w latach 1932–1934 jako prywatny pensjonat jednego z najbardziej znanych polskich tenorów. Projekt przygotował słynny architekt Bohdan Pniewski, a budowę prowadził Zygmunt Protassewicz. W momencie otwarcia pensjonat szybko zdobył rozgłos dzięki wysokiemu standardowi usług i obecności znanych gości. Rozpisywano się o nim w europejskiej prasie, szczególnie po pobycie holenderskiej księżnej Juliany, która spędziła tam podróż poślubną. Okres II wojny światowej przyniósł zmiany w przeznaczeniu obiektu. Niemieckie władze użytkowały go jako miejsce wypoczynku dla oficerów oraz ośrodek młodzieżowy. Po wojnie budynek przejęło państwo i od 1949 roku służył jako sanatorium. Jan Kiepura uzyskał odszkodowanie za utracony majątek dopiero w latach 60. W 2013 roku Patria została wpisana do rejestru zabytków.
Architektura i wystrój Patrii w Krynicy-Zdroju
Budynek przy ulicy Pułaskiego wyróżnia się rozbudowaną bryłą o czterech kondygnacjach z dodatkowymi antresolami. Charakterystyczne balkony biegną na całej długości elewacji, a pionowe żelbetowe słupy wprowadzają rytm. Wejście zaakcentowano obrotowymi drzwiami oraz nadbudówką z wyjściem na taras, na której umieszczono neon. Wnętrza od początku projektowano jako bardzo luksusowe. Zastosowano w nich marmury i alabastry pochodzące z lwowskiej firmy L. Tyrowicza. Uzupełnieniem były elementy wykonane z chromowanej stali oraz przeszklona restauracja otwierająca się na ulicę. W latach 30. obiekt wyposażono w windę, telefony i łazienki w większości pokoi. Elementy te budziły zainteresowanie gości i wyróżniały Patrię na tle innych pensjonatów.
Ikona modernizmu i atrakcji uzdrowiska
Patria szybko stała się jednym z symboli rozwijającej się Krynicy. W prasie pojawiały się zachwyty nad jej standardem oraz położeniem. Obiekt przyciągał kuracjuszy, turystów oraz przedstawicieli świata kultury. Dawni mieszkańcy wspominali także występy samego Kiepury, który śpiewał z balkonów najpopularniejsze arie. Przez wiele dziesięcioleci budynek budował wizerunek uzdrowiska jako miejsca eleganckiego i przyjaznego gościom. Uważano go za jedną z najcenniejszych modernistycznych realizacji w polskich kurortach.
Sanatorium Patria potrzebuje remontu
Od momentu transformacji ustrojowej Patria należy do Uzdrowiska Krynica Żegiestów S.A. Mimo drobnych napraw przez 90 lat nie przeprowadzono tu żadnego szeroko zakrojonego remontu. Z biegiem czasu na elewacjach pojawiły się ubytki, które zabezpieczono siatką, a taras na dachu pozostaje zamknięty z powodu złej kondycji całej konstrukcji. Po wybuchu wojny w Ukrainie w budynku zakwaterowano uchodźców. W dawnym sanatorium nadal przebywa kilkadziesiąt osób, dlatego działalność lecznicza i hotelowa została przerwana. Jednocześnie rośnie potrzeba podjęcia prac konserwatorskich, ponieważ obiekt nadal traci resztki niegdysiejszego blasku.
Brak środków na remont
Koszty kompleksowej renowacji szacuje się na kilkadziesiąt milionów złotych. Spółka deklaruje, że poszukuje różnych form finansowania, jednak na razie działania ograniczają się do analiz. Wpis do rejestru zabytków dodatkowo wydłuża proces, ponieważ każda ingerencja wymaga zgody konserwatora. Od lat powtarza się opinia, że przyszłość Patrii zależy wyłącznie od zdobycia odpowiednich funduszy.
Przyszłość Patrii
Patria plasuje się w czołówce najcenniejszych przykładów modernistycznej architektury uzdrowisk. Jej rola w historii Krynicy, związek z Janem Kiepurą oraz rozpoznawalna forma sprawiają, że budynek zasługuje na ochronę i przywrócenie dawnej reprezentacyjnej funkcji. Wiele osób wiąże z nim wspomnienia i traktuje jako nieodłączny element krajobrazu kurortu. Pytanie o to, czy uda się pozyskać niezbędne środki na coraz bardziej pilną renowację, wciąż pozostaje otwarte.
Źródło: gazetakrakowska.pl
Czytaj też: Modernizm | Zabytek | Historia | Architektura w Polsce | whiteMAD na Instagramie
Patria w 1938 i 2023 roku. Źródło: NAC – Narodowe Archiwum Cyfrowe i Henryk Bielamowicz/Wikimedia Commons
Widok na pensjonat Kasztelanka i Patrię, rok 1936 i 2024. Źródło: szukajwarchiwach.gov.pl i Google Maps
