Siedziba rozgłośni Marijos Radijas w Kownie: intruz na starówce?

·31 maja 2026

Przy najbardziej reprezentacyjnej ulicy kowieńskiej starówki kilka lat temu oddano do użytku nową siedzibę katolickiej rozgłośni Marijos Radijas. Inwestycja uzupełniła lukę w historycznej pierzei, ale jednocześnie rozpętała dyskusję o wpływie współczesnej architektury na zabytkowe otoczenie.

Pusta działka przez ponad 100 lat

Historia działki przy ul. Vilniaus 5 jest dość ciekawa. Badania przeprowadzone przed rozpoczęciem budowy wykazały, że ponad 100 lat temu stała tutaj niewielka drewniana apteka. Obiekt najprawdopodobniej spłonął, a pusty teren po nim pozostawał niezagospodarowany przez kilka dekad. W radzieckim okresie na parceli urządzono niewielki skwer, później porosły ją samosiejki i zamieniła się w zaniedbany nieużytek. Co ważne, w czasie wykopalisk nie odnaleziono żadnych historycznych fundamentów ani innych znaczących reliktów dawnej zabudowy, jeszcze sprzed istnienia apteki. Ten fakt odegrał później ważną rolę w kształtowaniu nowej bryły rozgłośni Marijos Radijas.

Siedziba rozgłośni Marijos Radijas w Kownie

Marijos Radijas pierwotnie nadawało z siedziby przy ulicy M. Daukšos, jednak około 10 lat temu zapadła decyzja o budowie dla niego nowego obiektu. Wybór działki przy ul. Vilniaus nie był przypadkowy. Dzieli ją zaledwie kilka minut spaceru od katedry św. Piotra i Pawła oraz najważniejszych kościelnych instytucji Kowna. Inwestycję sfinansowano głównie dzięki darowiznom słuchaczy i sympatyków rozgłośni. Sama działka znajduje się w wyjątkowo eksponowanym miejscu starówki. Sąsiaduje m.in. z zespołem dawnej plebanii oraz tzw. Królewskiej Karczmy, należącymi do najcenniejszych zabytków miasta. Właśnie bliskość tych obiektów sprawiła, że projekt nowej siedziby rozgłośni od początku znajdował się pod szczególną obserwacją konserwatorów, architektów i mieszkańców. Prace budowlane ruszyły w 2017 roku i trwały trzy lata.

Współczesność w historycznym otoczeniu

Autorem koncepcji był zespół związany z pracownią E. Miliūno. Nad projektem pracowali Aurimas Ramanauskas, Dalia Paulauskienė i Džiugas Karalius. Architekci nie mieli do czego nawiązać, gdyż parcela nie posiadała znaczącej historii. Projektanci odrzucili także pomysł stylizowania budynku na dawną kamienicę. Zamiast tego postawili na minimalistyczną, nieco abstrakcyjną bryłę o geometrycznych kształtach. Elewacje z dużymi taflami szkła wykończono szaro-kremowymi cegłami. W środku urządzono studia radiowe, biura, pomieszczenia techniczne oraz kaplicę. Obok obiektu powstał natomiast niewielki dziedziniec.

Marijos Radijas w Kownie — fot. Google Maps/ Tauras Norkus

Siedziba Marijos Radijas podzieliła mieszkańców

Po zdjęciu rusztowań w 2020 roku wybuchła prawdziwa burza. W mediach społecznościowych niemal natychmiast pojawiła się masa głosów krytyki. Mieszkańcy Kowna uznali, że szklano-betonowa bryła zbyt mocno kontrastuje z otaczającymi ją zabytkami. Najczęstszym zarzutem był brak tradycyjnego dachu oraz wyraźnie odmienna estetyka od reszty zabudowy Starego Miasta. Z czasem dyskusja wykroczyła poza granice Litwy i trafiła do międzynarodowych debat poświęconych współczesnym projektom realizowanym w historycznych centrach miast.

Niezależnie od estetycznych ocen, nowa siedziba rozgłośni Marijos Radijas to wciąż komentowana realizacja, jedna z najgłośniejszych w architektonicznej historii współczesnej Litwy.