Gdynia znajduje się w końcowej fazie procedury związanej z wpisem modernistycznego Śródmieścia na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ostateczne rozstrzygnięcie zaplanowano na lipiec 2026 roku. Miasto uzupełnia wniosek zgodnie ze wskazaniami ekspertów, korzystając z dodatkowych konsultacji z przedstawicielami organizacji ICOMOS. Czas na wniesienie poprawek mija w lutym przyszłego roku, dlatego kolejne miesiące są kluczowe dla powodzenia całej inicjatywy. Wcześniej Gdynia otrzymała dokument określany jako referral, który potwierdza wysoką wartość merytoryczną zgłoszenia. Jednocześnie wskazano w nim elementy wymagające doprecyzowania, co pozwala lepiej przygotować ostateczną wersję aplikacji. Modernistyczne Śródmieście Gdyni należy do najlepiej zachowanych na całym świecie.
Śródmieście Gdyni – symbolika i wyjątkowość urbanistyki
Śródmieście Gdyni jest unikalnym przykładem spójnej modernistycznej zabudowy stworzonej w bardzo krótkim czasie. Obszar o powierzchni blisko 88 hektarów powstał dzięki konsekwentnemu planowaniu. Projekt wykorzystał klasyczny układ siatki ulic oraz rozwiązania charakterystyczne dla nowych miejskich koncepcji z międzywojnia. Stawiano w nich przede wszystkim na funkcjonalność, dobre oświetlenie wnętrz, właściwą cyrkulację powietrza oraz bliskość usług. Ważną rolę pełni oś wyznaczona ulicą 10 Lutego prowadząca od dworca kolejowego w stronę portu i Mola Południowego. Już na etapie tworzenia miasta była to kompozycja przestrzenna mająca podkreślać jego morski charakter i związki z portem.
Zachowany układ przestrzenny Gdyni
Centrum Gdyni zachowało pierwotną strukturę mimo wojny i powojennych modyfikacji. Ulice, proporcje zabudowy i znaczna część budynków przetrwały w formie zbliżonej do tej z okresu ich powstania. Dzięki temu obecny wygląd Śródmieścia daje wyraźny obraz tego, jak kształtowano polskie miasta w pierwszej połowie XX wieku. Gdyński modernizm różni się od wielu podobnych realizacji z Europy. Wiele tutejszych inwestycji mieszkaniowych powstało dzięki prywatnym właścicielom. Taki sposób budowania przyniósł efekt zróżnicowanej, lecz spójnej architektury. Charakterystycznym motywem stały się marynistyczne inspiracje, widoczne w detalach elewacji i formach przypominających elementy konstrukcji okrętów.
Początki planowania modernistycznej Gdyni
Historia modernistycznej Gdyni zaczęła się w latach 20. XX wieku, kiedy niewielka osada rybacka została wskazana jako przyszła lokalizacja nowego polskiego portu. Plan urbanistyczny przygotowany przez Romana Felińskiego i Adama Kuncewicza wyznaczył strefy przeznaczone dla mieszkalnictwa, administracji, przemysłu i wypoczynku. Okres między 1921 a 1939 rokiem przyniósł intensywny rozwój, a liczba mieszkańców wzrosła z 1268 osób do aż 120 tys.! W tym czasie powstała większość modernistycznych kamienic, publicznych gmachów i portowej infrastruktury. II wojna światowa nie przyniosła poważnych zniszczeń. Po 1945 roku miasto zachowało pierwotny układ. Powojenne plany kontynuowały wcześniejsze kierunki rozwoju, dzięki czemu Śródmieście utrzymało charakterystyczny modernistyczny obraz.
Śródmieście Gdyni na liście UNESCO
W 2015 roku centrum Gdyni otrzymało status Pomnika Historii. Cztery lata później znalazło się na polskiej liście informacyjnej UNESCO. Śródmieście uchodzi za jedno z najlepiej zachowanych modernistycznych zespołów w Europie, co jest kluczowym argumentem na rzecz jego włączenia na listę światowego dziedzictwa. Zainteresowanie tą częścią miasta rośnie również w międzynarodowych środowiskach, które od lat obserwują jej zachowany układ i charakter. Włączenie Gdyni do grona kandydatów przyciągnęło uwagę specjalistów z całego świata, badających rozwój urbanistyki w pierwszej połowie XX wieku.
Konsultacje z ekspertami
W listopadzie tego roku przedstawiciele miasta odbyli rozmowy w Paryżu z ekspertami ICOMOS i UNESCO. Omawiano wówczas szczegółowe oczekiwania dotyczące wniosku oraz kierunek prac nad jego uzupełnieniem. W delegacji uczestniczyli przedstawiciele władz miasta i służb konserwatorskich przy wsparciu Narodowego Instytutu Dziedzictwa i Stałego Przedstawicielstwa RP przy UNESCO.
„W imieniu gdyńskiego samorządu zadeklarowałam, że po analizie rekomendacji ICOMOS i końcowych uwag miasto we współpracy ze specjalistami jest w stanie przygotować w trybie pilnym merytoryczne odpowiedzi na uwagi rady, o ile zapadnie decyzja o głosowaniu nad kandydaturą Gdyni jeszcze w tym roku. Wiadomo już, że tak się nie stanie. Jednak wciąż mamy szansę na wpis w 2026 roku. Byłoby to bardzo symboliczne, bo przypomnijmy, że w przyszłym roku Gdynia będzie świętować swoje stulecie” – podkreśla Oktawia Gorzeńska, wiceprezydentka Gdyni.
Prace nad uzupełnieniami wniosku o wpis na UNESCO
Od momentu otrzymania referral trwają intensywne przygotowania do przedstawienia pełnej, poprawionej dokumentacji. W czerwcu do miasta dotarł raport potwierdzający wysoką wartość modernistycznego Śródmieścia wraz z oczekiwaniami dotyczącymi uzupełnień. W tym samym czasie Ministerstwo Kultury wyraziło poparcie dla udziału kandydatury Gdyni w obradach Komitetu Światowego Dziedzictwa w 2026 roku, wyznaczając jednocześnie termin przekazania wyjaśnień. Od tego momentu zespół Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków opracowuje materiały niezbędne do uaktualnienia wniosku. Ważnym elementem tego procesu stały się wspomniane już konsultacje w Paryżu, podczas których omówiono szczegółowe zagadnienia wymagające dopracowania i potwierdzono kierunek dalszych działań.
Znaczenie Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO
Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO powstała na podstawie konwencji z 1972 roku. Trafiają na nią miejsca szczególnie cenne dla kultury i przyrody. Wśród polskich obiektów znajduje się 17 wpisów. Decyzje zapadają podczas sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa z udziałem przedstawicieli państw członkowskich. Gdynia czeka teraz na końcową ocenę swojej kandydatury. Jej modernistyczne centrum ma szansę dołączyć do grona najcenniejszych obszarów miejskich chronionych na międzynarodowym poziomie.
Źródło: gdynia.pl
Czytaj też: Gdynia | Modernizm | Historia | Ciekawostki | Elewacja | whiteMAD na Instagramie
