Dawna synagoga przy ulicy Łazienkowej 4 w Kępnie została po latach zaniedbań ponownie udostępniona mieszkańcom. Zabytkowy obiekt funkcjonuje dzisiaj jako Centrum Synagoga. Dzięki pieczołowitym pracom zakończonym w maju 2025 roku podniesiono go z ruiny, odnawiając elewacje oraz dostosowując wnętrza do pełnienia nowych, kulturalnych i społecznych funkcji.
Synagoga w Kępnie i jej nowe funkcje po remoncie
Budynek dawnej bożnicy należy do najcenniejszych zachowanych przykładów architektury sakralnej w całej Wielkopolsce. Klasycystyczna forma domu modlitwy wyróżnia się efektowną kompozycją, delikatnym detalem i doskonałymi proporcjami. Prace ratujące zrujnowany zabytek miały wiele wymiarów. Najważniejszy z nich to oczywiście ten architektoniczny, jednak wprowadzenie tam nowych funkcji dało obiektowi ponowne życie. Po zakończonym remoncie udostępniono go lokalnej społeczności i instytucjom działającym w sferze edukacji, kultury i integracji społecznej. Przestrzeń kępińskiej synagogi zaczęła pełnić rolę miejsca spotkań, wydarzeń i aktywności o różnorodnym profilu.
Renowacja zabytku a rewitalizacja Kępna
Modernizacja i renowacja synagogi to część programu rewitalizacji obszaru kępińskiego rynku i jego otoczenia, realizowanego w ramach Lokalnego Programu Rewitalizacji Miasta i Gminy Kępno na lata 2017-2023. Całość przedsięwzięcia współfinansowano ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego 2014-2020. W projekcie uwzględniono cztery ważne przestrzenie publiczne: dawną synagogę, Park Starościański, Park Miejski oraz Samorządową Bibliotekę Publiczną. Łączna wartość inwestycji przekroczyła 22 mln zł, z czego znaczną część stanowiło dofinansowanie unijne.
Zakres prac remontowych
Umowę na remont obiektu podpisano w 2021 roku z firmą INTRAVI, a inwestycję realizowano w formule „zaprojektuj i wybuduj”. Bożnica została wpisana do rejestru zabytków już w 1968 roku, jednak nie udało się zapobiec jej znacznej degradacji. W trakcie robót przeprowadzono rekonstrukcję historycznej elewacji oraz adaptację wnętrz do nowych funkcji. Odtworzono sklepienie kolebkowe nad główną salą, wzmocniono mury, pogłębiono piwnice i naprawiono zniszczone fragmenty obiektu. Wymieniono też pokrycie dachowe, wykonano dębową stolarkę okienną, nowe instalacje oraz wykończenia. Wewnątrz powstała wielofunkcyjna sala z dużą sceną, balkonem i zapleczem technicznym. Obiekt jest przystosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, a jego otoczenie w końcu przestało straszyć.
Synagoga w Kępnie i jej losy
Dzieje kępińskiej synagogi rozpoczęły się 1674 roku. Wtedy właśnie miejscowa społeczność żydowska uzyskała przywilej wznoszenia domów, bożnicy i łaźni. Wraz z rozwojem gminy ukształtowała się odrębna dzielnica, potocznie nazywana Kamczatką, skupiająca religijne i społeczne życie tej społeczności. Pierwsza, drewniana świątynia powstała pod koniec XVII wieku, natomiast obecny murowany obiekt pochodzi z lat 1814-1815. W XIX i na początku XX wieku przeprowadzano w nim remonty, m.in. w 1893 i 1926 roku, dostosowując go do bieżących potrzeb wiernych.
Synagoga w Kępnie i jej historia są ściśle powiązane z tragicznym losem żydowskich mieszkańców miasta podczas II wojny światowej. W czasie niemieckiej okupacji gmina żydowska uległa likwidacji, a jej kilkuset członków zostało wysiedlonych i poddanych prześladowaniom. To doprowadziło do zaniku wielowiekowej obecności Żydów w Kępnie. Ich dom modlitwy utracił swoją sakralną funkcję, po czym również padł ofiarą niemieckiej nienawiści. Został sprofanowany i znacznie zdewastowany, a jego modlitewne wyposażenie uległo zniszczeniu. Po 1945 roku do Kępna powróciło zaledwie kilka osób pochodzenia żydowskiego, dlatego gmina się nie odrodziła. Niepotrzebna już synagoga służyła przez wiele lat jako magazyn, by w 1973 roku została strawiona przez pożar. Żywioł doprowadził do zawalenia dachu i doszczętnego unicestwienia resztek ocalałych wnętrz. Późniejsze prace z końca lat 80. pozwoliły jedynie zabezpieczyć wypalone mury, natomiast dopiero ostatni remont przywrócił obiekt do ponownego użytkowania. Teraz to także symboliczna pamiątka po nieistniejącej już społeczności Kępna.
Źródło: UM Kępno, sztetl.org
Czytaj też: Zabytek | Architektura w Polsce | Architektura sakralna | whiteMAD na Instagramie | Renowacja
