Pozostający w ruinie Zamek w Rabsztynie jest zaliczany do grona najcenniejszych obronnych zabytków Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Potężna warownia została zniszczona podczas najazdu Szwedów w XVII wieku i przez kolejne stulecia pogłębiał się jej zły stan. Dawny wygląd rezydencji spróbował przybliżyć architekt Michał Szymankiewicz, tworząc autorskie wizualizacje z wykorzystaniem narzędzi opartych na sztucznej inteligencji.
Zamek w Rabsztynie – autorska rekonstrukcja
Mgr inż. arch. Michał Szymankiewicz opracował serię wizualizacji przedstawiających przypuszczalny wygląd zamku z okresu jego największej świetności. Grafiki powstały przy wsparciu programów wykorzystujących sztuczną inteligencję i są autorską interpretacją tej wspaniałej historycznej architektury. Projekt pozwala wyobrazić sobie rozmiary oraz formę rezydencji, która przez stulecia odgrywała niezwykle ważną rolę w systemie obronnym Małopolski.
Rabsztyn na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej
Zamek w Rabsztynie wznosi się na wapiennym wzgórzu o wysokości 427 m n.p.m. przy drodze z Olkusza do Wolbromia. Warownia należy do zespołu zamków tworzących Szlak Orlich Gniazd, którego nazwa nawiązuje do twierdz budowanych na trudno dostępnych skałach. Badania archeologiczne przeprowadzone w 2014 roku potwierdziły, że początki zamku górnego sięgają drugiej połowy XIII wieku. Sama nazwa Rabsztyn wywodzi się najprawdopodobniej od niemieckiego słowa „Rabenstein”, oznaczającego „kruczą skałę”, co może odnosić się do licznie występujących tu niegdyś kruków albo do osoby fundatora.
Od królewskiej twierdzy do renesansowej rezydencji
Pierwotnie warownię tworzyły kamienna wieża oraz otaczający ją mur obronny. Około połowy XIV wieku powstał zamek średni, a na przełomie XIV i XV stulecia rozbudowano kompleks o kolejne obwarowania oraz zamek dolny z fosą i mostem. W XVI wieku właściciele z rodu Bonerów przeprowadzili renesansową przebudowę. Kilkadziesiąt lat później powstał okazały pałac z trzema dwupiętrowymi skrzydłami, ufundowany przez Zygmunta Myszkowskiego lub Mikołaja Wolskiego. Dzięki tym inwestycjom Rabsztyn znalazł się w gronie najważniejszych i najwspanialszych rezydencji obronnych regionu.
Zamek w Rabsztynie i jego zniszczenie
Kres świetności zamku przyniósł najazd wojsk szwedzkich. W 1657 roku warownia została splądrowana i spalona, po czym stopniowo traciła znaczenie. Pod koniec XVIII lub na początku XIX wieku opustoszała całkowicie, a na początku XX wieku zawaliła się główna wieża. Większe prace konserwatorskie przy ruinach rozpoczęto dopiero w 1986 roku. W ich ramach odrestaurowano fragmenty murów, zabezpieczono relikty pałacu, odbudowano węzeł bramny, udostępniono odkryte piwnice i pozostałości zamku średniego oraz wybudowano tarasy widokowe dla odwiedzających. W 1990 roku właścicielem obiektu została gmina Olkusz, która kontynuuje prace konserwatorskie. W 2021 roku ruiny otrzymały nagrodę w konkursie „Zabytek Zadbany”.
Co zachowało się do naszych czasów?
Do dziś przetrwały przede wszystkim mury zamku górnego, fragmenty średniowiecznych obwarowań oraz ściany trzech skrzydeł nowożytnego pałacu z monumentalną bramą wjazdową. Wokół warowni nadal są widoczne pozostałości fosy, nad którą odtworzono drewniane mosty. Zwiedzający mogą wejść na tarasy widokowe urządzone na zabezpieczonych murach i zobaczyć relikty odkryte podczas badań archeologicznych. Wizualizacje Michała Szymankiewicza pomagają uzupełnić ten obraz, przedstawiając przypuszczalny wygląd jednej z najważniejszych warowni Jury Krakowsko-Częstochowskiej.
Źródło: zabytek.pl
Wizualizacje: arch. Michał Szymankiewicz
Czytaj też: Zabytek | Historia | Architektura w Polsce | Ciekawostki | whiteMAD na Instagramie
