Talerze, które oszukują zmysły. Zastawa UMA od HAK Studio

Zastawa stołowa UMA, zaprojektowana przez HAK Studio, to projekt, który wykracza poza tradycyjne rozumienie designu. Jej celem nie jest jedynie estetyka czy funkcjonalność, lecz realne wsparcie w odzyskiwaniu i wzmacnianiu doznań smakowych. To odpowiedź na rosnący problem utraty lub osłabienia zmysłu smaku, który dotyka zarówno osoby starsze, jak i pacjentów po COVID-19. Według badań nawet trzy na dziesięć osób po przechorowaniu koronawirusa doświadcza zaburzeń percepcji smakowej, a wśród seniorów jedna trzecia zmaga się z pogorszeniem funkcji sensorycznych.

Projekt UMA wyrasta z wiedzy gastrofizycznej, czyli nauki badającej relacje między mózgiem a aktem jedzenia. Badania profesora Charlesa Spence’a pokazują, że smak nie jest wyłącznie efektem działania kubków smakowych, lecz wynikiem złożonego procesu, w którym uczestniczą wszystkie zmysły. Kolor, kształt, dźwięk, temperatura czy materiał naczynia mogą wzmacniać lub wręcz kreować iluzję smaku. Mózg formuje oczekiwania jeszcze zanim jedzenie trafi do ust, co oznacza, że odpowiednio zaprojektowane narzędzia mogą sprawić, iż potrawa o obniżonej zawartości cukru wyda się słodsza, a danie z ograniczoną ilością soli – bardziej wyraziste.

HAK Studio, korzystając z tej wiedzy, stworzyło dwa talerze, które mają za zadanie intensyfikować odbiór smaków słodkiego i słonego. Ich forma i faktura zostały opracowane tak, aby wizualnie i dotykowo wzmacniać konkretne doznania. Inspiracją były obrazy wygenerowane w Midjourney, które podczas badań z udziałem dwudziestu osób wywoływały u uczestników iluzję smaku bez udziału jedzenia. To właśnie te wizualne doświadczenia stały się punktem wyjścia do projektowania naczyń.

Obecnie studio pracuje nad kolejnymi elementami zastawy, które mają intensyfikować smaki umami i kwaśny, bez użycia glutaminianu sodu czy kwasu cytrynowego. To krok w stronę zdrowszego odżywiania, w którym ogranicza się ilość soli, cukru i sztucznych dodatków, a jednocześnie zachowuje pełnię doznań kulinarnych.

UMA to nie tylko projekt designerski, lecz także manifest nowego podejścia do jedzenia. Pokazuje, że smak można kształtować poprzez doświadczenie wielozmysłowe, a odpowiednio zaprojektowana zastawa staje się narzędziem terapeutycznym i estetycznym zarazem. W czasach, gdy coraz więcej osób zmaga się z utratą smaku, UMA daje nadzieję na jego odzyskanie – nie poprzez farmakologię, lecz poprzez świadome wykorzystanie nauki i designu.

Projekt UMA został wyróżniony w konkursie make me! 2025 organizowanym przy Łódź Design Festival.

projekt: HAK Studio (Żanetta Korsak, Paweł Lasota)

Czytaj też: Ceramika | Detal | Minimalizm | Naczynia | whiteMAD na Instagramie