MVRDV wraz z Balance Architettura zaprezentowali projekt renowacji Galerii Sztuki Współczesnej GAM w Turynie – jednego z najważniejszych muzeów sztuki nowoczesnej we Włoszech. Koncepcja, wyłoniona w konkursie publicznym w grudniu 2025 roku, przywraca klarowność budynku z 1959 roku, jednocześnie wprowadzając rozwiązania charakterystyczne dla współczesnych instytucji: otwarte magazyny, elastyczny system ekspozycji oraz przestrzenie projektowane z myślą o aktywnym udziale publiczności.
GAM Torino, zaprojektowana przez Carlo Bassiego i Goffredo Boschettiego i zbudowana w 1959 r., od początku była przykładem nowoczesnego myślenia o muzealnej architekturze. Główny korpus ustawiono diagonalnie względem miejskiego kwartału, co zapewniało równomierne doświetlenie przez cały dzień. Wnętrza oparto na swobodnym planie, umożliwiającym elastyczne kształtowanie wystaw. Z biegiem lat pierwotna przejrzystość została jednak zaburzona – kolejne interwencje, wynikające z wymogów bezpieczeństwa i standardów muzealnych, doprowadziły do zamknięcia ogrodów, zasłonięcia świetlików, dodania zewnętrznych klatek ewakuacyjnych oraz podziału przestrzeni na mniejsze, mniej czytelne części.
Powrót do pierwotnej idei budynku
Projekt MVRDV i Balance Architettura odwraca wiele z tych zmian, przywracając założenia Bassiego i Boschettiego. Świetliki zostaną ponownie otwarte, a większość wewnętrznych podziałów zniknie, dzięki czemu galerie odzyskają jasność i przestronność. Zewnętrzne klatki ewakuacyjne zostaną zastąpione nową klatką wewnętrzną, zaprojektowaną jako odbicie oryginalnych schodów w układzie kondygnacji.
W odświeżonych, otwartych przestrzeniach pojawi się siatka stalowych belek rozpiętych między słupami konstrukcyjnymi. Umożliwi ona podwieszanie ścian ekspozycyjnych, zasłon oraz modułów wystawienniczych, co pozwoli zespołowi muzeum szybko i swobodnie kształtować układ galerii. To rozwiązanie przywraca budynkowi jego dawną elastyczność, jednocześnie odpowiadając na współczesne potrzeby kuratorskie.
Nowa ścieżka publiczna
Największa zmiana dotyczy poziomu gruntu i kondygnacji podziemnej. Piwnica zostanie przekształcona w przestrzeń otwartych magazynów, dzięki czemu zwiedzający będą mogli zobaczyć całą kolekcję oraz zaplecze funkcjonowania instytucji. To podejście wpisuje GAM Torino w międzynarodowy nurt muzeów udostępniających swoje zbiory w pełnej skali – podobnie jak Depot Boijmans Van Beuningen w Rotterdamie czy V&A East Storehouse w Londynie.
Tak budynek galerii wygląda przed przebudową:
Nad poziomem magazynów powstanie szeroka diagonalna ścieżka przecinająca teren muzeum i biegnąca pod główną bryłą galerii. Duże przeszklenia wprowadzą naturalne światło i umożliwią wgląd w podziemną przestrzeń, a nocą oświetlone magazyny stworzą charakterystyczną świetlną linię. Nowa trasa będzie jednocześnie publicznym placem – miejscem wydarzeń, spotkań i aktywności. Co istotne, diagonalne przejście stanie się najkrótszym połączeniem między centrum Turynu a Politechniką Turyńską oraz przestrzeniami wystawienniczymi OGR Torino, wzmacniając rolę muzeum w życiu miasta.
Dialog między przeszłością a przyszłością
„W wielu aspektach nasz projekt powraca do idei i optymizmu, które towarzyszyły powstaniu budynku 70 lat temu” – mówi Winy Maas, współzałożyciel MVRDV. „Chcemy oczyścić i otworzyć tę dziś zamkniętą strukturę. To dialog między przeszłością a przyszłością. Mam nadzieję, że gdyby Carlo Bassi i Goffredo Boschetti mogli zobaczyć naszą propozycję, byliby pod wrażeniem tego, jak współczesne technologie i materiały pozwalają rozwinąć ich koncepcje dalej, niż było to możliwe w latach 50.”
Wnętrza zostaną wyposażone w oryginalne meble – zarówno odrestaurowane elementy dotychczas używane w galerii, jak i te, które przez lata pozostawały w magazynach. To działanie nie tylko przywraca historyczny charakter, lecz także wzmacnia ekologiczny wymiar projektu. Dodatkowe rozwiązania prośrodowiskowe obejmują poprawę parametrów świetlików oraz ponowne wykorzystanie materiałów pochodzących z rozbiórek.
Za projekt renowacji gmachu odpowiadają MVRDV i Balance Architettura, przy współpracy z EP&S Group jako zespołem inżynierskim oraz Stratospherica jako ekspertami od przestrzeni publicznych. Realizacja jest możliwa dzięki wsparciu Fondazione Torino Musei oraz finansowaniu ze strony Fondazione Compagnia di San Paolo. Rozpoczęcie prac budowlanych planowane jest na drugą połowę 2027 roku.
projekt: MVRDV
Czytaj też: Kultura | Sztuka | Muzeum | Włochy | Polecane | MVRDV | whiteMAD na Instagramie
