Twierdza Wisłoujście szykuje się do poważnych zmian. XIV-wieczny zabytek przejdzie niebawem zaawansowane prace konserwatorskie warte ponad 20,5 mln zł. Muzeum Gdańska otrzymało na ten cel 12,2 mln zł dofinansowania z programu FEnIKS. Najbardziej widowiskową zmianą będzie odbudowa barokowego hełmu wieży, utraconego po pożarze wywołanym uderzeniem pioruna w 1889 roku. Rekonstrukcja ma przywrócić zabytkowi formę znaną z XVIII-wiecznych rycin i archiwalnych planów.
Powrót historycznego hełmu
Wieża Twierdzy Wisłoujście od 1945 roku stoi bez zwieńczenia. To nowość w jej blisko 550-letniej historii, gdyż przez większość tego okresu dominowała nad ujściem Martwej Wisły z jakimś hełmem. Po poważnych zniszczeniach w trakcie walk o Gdańsk pod koniec II wojny światowej odbudowano jej bryłę, lecz wieża nie doczekała się żadnego zwieńczenia. Teraz Muzeum Gdańska zamierza odtworzyć efektowną barokową konstrukcję z XVIII wieku, zaakceptowaną wcześniej przez konserwatora zabytków. Odtworzony hełm ma mierzyć około 40 metrów wysokości.
Twierdza Wisłoujście – rewaloryzacja potrwa do 2029 roku
Projekt realizowany dzięki programowi Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021-2027 potrwa do połowy 2029 roku. Prace obejmą teren o powierzchni blisko 180 tys. m kw., czyli niemal cały historyczny kompleks fortyfikacji. W obiekcie pojawią się nowe przestrzenie wystawowe, sale warsztatowe oraz nowoczesne Centrum Obsługi Zwiedzających z wystawą stałą. Wśród eksponatów znajdzie się ponad trzymetrowy model XVII-wiecznego okrętu królewskiej floty wojennej, zapowiadany jako największy tego typu model w Polsce.
Historia Twierdzy Wisłoujście w Gdańsku
Historia twierdzy rozpoczęła się już w XIV wieku, kiedy przy ujściu Wisły stała drewniana strażnica kontrolująca ruch statków zmierzających do gdańskiego portu. W 1482 roku na jej miejscu wzniesiono ceglaną cylindryczną wieżę pełniącą funkcję latarni morskiej, punktu obserwacyjnego oraz stanowiska obronnego. W XVI i XVII wieku wokół niej powstał ceglany wieniec artyleryjski oraz nowoczesne fortyfikacje bastionowe typu carré. Twierdza odpierała oblężenia wojsk Stefana Batorego, szwedzkiej floty oraz rosyjskiej, pruskiej i napoleońskiej armii, przez długi czas uchodząc za niemal niezdobytą.
Twierdza Wisłoujście odzyska hełm wieży
Perypetie zwieńczenia wieży twierdzy przypominają gotowy scenariusz historycznego dramatu. Pierwszy renesansowy hełm powstał w 1593 roku i zamontowano w nim światło nawigacyjne dla statków wpływających do Gdańska. Konstrukcja spłonęła w 1709 roku podczas wielkiego pożaru, który według przekazów wywołał strażnik palący fajkę. Po odbudowie ukończonej w 1721 roku pojawił się znacznie bardziej dekoracyjny hełm z cechami baroku, zniszczony po uderzeniu pioruna w 1889 roku. Dwa lata później zastąpiło go stożkowe zwieńczenie pokryte łupkiem, prześmiewczo nazywane przez mieszkańców „głową cukru”.
Miliony na ratowanie gdańskiego zabytku
Obecne dofinansowanie nie jest pierwszym dużym wsparciem dla ratowania Twierdzy Wisłoujście. W 2020 roku Muzeum Gdańska otrzymało 12,5 mln zł pożyczki rewitalizacyjnej z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020. Rok później pozyskano kolejne 15 mln zł w ramach tzw. pożyczki miejskiej obsługiwanej przez Pomorski Fundusz Rozwoju. Dzięki nowym funduszom będzie możliwe przyspieszenie prac konserwatorskich oraz przywrócenie historycznego charakteru obiektu. Ten jest dzisiaj uznawany za jeden z najcenniejszych przykładów nowożytnej architektury obronnej w Europie.
Źródło: media.muzeumgdansk.pl
Czytaj też: Architektura | Metamorfoza | Muzeum | Renowacja | Zabytek | Historia | Gdańsk | Ciekawostki
