Warszawa: modernistyczny gmach na Powiślu odzyskał blask. Zachowano także wojenne pamiątki

Remont elewacji dawnego budynku administracyjnego elektrowni na Powiślu, Wybrzeże Kościuszkowskie 41 róg ul. Tamka, trwał niecały rok. W jego ramach z elewacji usunięto większość zużytej już okładziny wykonanej z piaskowca, której duża część pochodziła jeszcze sprzed wojny. Modernistyczny gmach jest obecnie siedzibą spółki E.ON Polska, która przeprowadziła modernizację w oparciu o projekty i zalecenia Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Prace modernizacyjne budynku przy skrzyżowaniu ul. Tamka i Wybrzeża Kościuszkowskiego w Warszawie rozpoczęły się 31 maja 2023, a ukończono je pod koniec marca br. Spółka E.ON Polska podjęła decyzję o ich przeprowadzeniu w oparciu o aktualny stan elewacji. Z powodu naturalnego niszczenia budynku i powtarzającej się dewastacji zdecydowano się na przeprowadzenie szeroko zakrojonych prac. Ich celem było przywrócenie oryginalnego, przedwojennego charakteru kamiennej fasady obiektu.

Modernistyczny gmach przed remontem. Fot. Krysiul, CC BY-SA 3.0 PL, via Wikimedia Commons

modernistyczny gmach

Energia elektryczna pojawiła się w Warszawie pod koniec XIX w. Z czasem idea elektryfikacji nabierała rozpędu. W rezultacie w 1904 r. uruchomiono na Powiślu pierwszą elektrownię centralną warszawską, zwaną także elektrownią miejską. Lokalizacja została wybrana ze względu na bliskość wody w przepływającej nieopodal Wiśle oraz bliską odległość od centrum miasta. Niedługo potem mieszkańcy mogli przechadzać się oświetlonymi ulicami. Najpierw rozbłysło Śródmieście – najbardziej reprezentacyjna dzielnica Warszawy. Warszawa 20-lecia międzywojennego potrzebowała coraz większych zasobów energii, więc elektrownię rozbudowywano. W 1937 r. przeszła pod zarząd miasta Warszawy. Wówczas, w ramach tworzenia tzw. Warszawy monumentalnej, rozpoczęła się budowa siedziby administracji elektrowni.

Październik 1939 r., gmach Dyrekcji Elektrowni na Powiślu. Na skwerze stoją zdobyte przez wojska niemieckie polskie ciągniki gąsienicowe C2P. Fot. Warszawski modernizm

Imponujący gmach został wzniesiony w latach 1937-39 w stylu funkcjonalizmu, na podstawie projektu Czesława Jabłońskiego i Józefa Korszyńskiego. Budynek został wyposażony w szybkie windy, własną centralę telefoniczną i reprezentacyjne, obszerne, piętrowe atrium z kwadratowymi filarami wyłożonymi ciemnym marmurem z białym żyłkowaniem. Dalsze plany rozwoju elektrowni przerwał wybuch II wojny światowej, a ona sama odegrała znaczącą rolę podczas obrony Warszawy. W 1939 r. znalazła się pod ostrzałem artyleryjskim prowadzonym przez wojska niemieckie. Po kapitulacji Warszawy nadzór nad obiektem przejęli Niemcy, zachowali oni jednak polską dyrekcję elektrowni.

modernistyczny gmach

Budynek miał być także jednym z najważniejszych punktów strategicznych w trakcie powstania warszawskiego. Powstańcom udało się utrzymać elektrownię w swoich rękach aż do 4 września 1944 r. Po zakończeniu działań wojennych elektrownia została odbudowana i ponownie uruchomiona. Już 25 września 1945 r. zaczęła na nowo dostarczać energię do miasta. Pomimo swojej lokalizacji w punkcie, gdzie walki były intensywne, budynek nie został poważnie zniszczony. Ślady po tamtych wydarzeniach, w formie postrzelin, wciąż można obserwować na elewacji gmachu.

modernistyczny gmach

Ze względu na swoje walory architektoniczne i historyczne został wpisany do rejestru zabytków. Po wojnie stał się siedzibą zakładu energetycznego, dzisiaj jest siedzibą spółki zajmującej się dystrybucją energii elektrycznej w Warszawie. Rok 2017 dał początek projektowi rewitalizacji elektrowni, która pod nazwą Elektrownia Powiśle stała się nową atrakcją turystyczną na mapie stolicy.

Budynek, w którym mieści się siedziba E.ON Polska ma status zabytku, dlatego przed rozpoczęciem prac zwrócono się do Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o zalecenia konserwatorskie. Na ich bazie powstał projekt prac, które zatwierdził konserwator, a zgodę na modernizację wyraził też Urząd Dzielnicy Warszawa Śródmieście. Przebieg prac w trakcie realizacji był kontrolowany przez MWKZ. Na co dzień zapewniono również nadzór nad wykonywanymi pracami przez zespół projektowy – inspektora nadzoru budowlanego oraz osobę kierującą pracami konserwatorskimi. Osoby te, zatrudnione przez E.ON Polska, pracowały w oparciu o projekty i zalecenia MWKZ.

modernistyczny gmach



W ramach prac modernizacyjnych kamienne płyty elewacyjne zostały wymienione na nowe, obrobione i przygotowane zgodnie z oryginalną techniką sprzed 80 lat. Był to bezwzględny wymóg dla rozpoczęcia prac wyznaczony przez konserwatora. Kamieniowi ręcznie nadawana była odpowiednia struktura, za pomocą metody i narzędzi identycznych jak w pierwowzorze, z uwzględnieniem wszelkich wytycznych technicznych. Kamień potrzebny do prac modernizacyjnych był pozyskiwany z tego samego kamieniołomu co pierwotnie, w okresie przedwojennym.

Wspólnie z Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków ustalono również formułę uhonorowania osób i historii związanej z tym miejscem. Wyznaczony został fragment kamiennej elewacji z widocznymi śladami ostrzałów wojennych, który został zabezpieczony i zachowany w oryginalnej formie. Od ulicy Tamka odrestaurowano tablicę pamiątkową i pomnik pamięci wraz z częścią istniejącej, oryginalnej elewacji. Modernistyczny gmach wygląda obecnie jak w latach swojej świetności, lecz historyczny fragment przypomina o jego przeszłości.

Źródło: E.ON Polska

Czytaj też: Architektura w Polsce | Elewacja | Metamorfoza | Modernizm | Warszawa

Najpopularniejsze

najczęściej czytane artykuły