Warszawa: na Twardej odkryto ślady dawnej fabryki czekolady

·7 listopada 2025

Podczas prac archeologicznych prowadzonych na działce przy ulicy Twardej w Warszawie odkryto ślady dawnej Fabryki Czekolady „Venus” H. Szpiro, która stała tam do II wojny światowej. Wśród znalezisk zobaczyć można prawdziwe skarby, m.in. ceramiczne formy do pralinek, papierowe etykiety opakowań oraz elementy wyposażenia budynku. Archeolodzy natrafili także na fragmenty naczyń, butelki, części pieców kaflowych oraz posadzki z ozdobnych ceramicznych płytek, w tym bordiurę w kształcie fal w kolorze bordo na białym tle.

Fabryka „Venus” działała na początku XX wieku pod adresem Twarda 10, naprzeciwko synagogi Nożyków. W okresie międzywojennym Warszawa była pełna wytwórni słodyczy, które zaspokajały rosnący apetyt mieszkańców na czekoladę i cukierki. Słodki przemysł rozwijał się bardzo dynamicznie, a reklamy zachęcały do kupowania cukru hasłami w rodzaju „Cukier krzepi” czy „Cukier wzmacnia kości i daje siłę”. W tym czasie warszawiacy spotykali się w kawiarniach Loursa, Wedla czy Bliklego, a popyt na słodycze doprowadził do powstania licznych fabryk czekolady. Z tamtej epoki w pełni przetrwał jedynie zakład Wedla.

Ślady dawnej fabryki i nowy rozdział Twardej

Teren, na którym odkryto pozostałości fabryki, przeznaczono pod budowę kompleksu kulturalnego Twórcza Twarda. Inwestycję prowadzi Dzielnica Śródmieście, a projekt opracowała pracownia Kalata Architekci we współpracy ze Studiem Anny Jach. Obiekt o powierzchni użytkowej blisko 9500 m kw. stanie się nową siedzibą Domu Kultury Śródmieście oraz Młodzieżowego Domu Kultury. W przetargu wyłoniono firmę Baudziedzic z Głogowa Małopolskiego, która zrealizuje budowę za ponad 111 milionów złotych. Umowa przewiduje zakończenie inwestycji w ciągu 32 miesięcy. W budynku zaplanowano ponad 40 pomieszczeń, w tym salę widowiskową na 350 miejsc, przestrzenie wystawiennicze, sale prób oraz pracownie artystyczne. Placówka ma być otwarta dla wszystkich mieszkańców, niezależnie od wieku.

Nowy obiekt powstanie w kwartale między ulicami Twardą, Grzybowską i aleją Jana Pawła II. Otoczenie to ważny fragment miasta, w którym przez ostatnie sto lat następowały liczne przemiany urbanistyczne: od wojennych zniszczeń, przez powojenne wyburzenia, aż po współczesne realizacje w rejonie osiedla Za Żelazną Bramą.

Twórcza Twarda

Projekt Twórczej Twardej zakłada stworzenie nowoczesnej architektury dopasowanej do zróżnicowanego sąsiedztwa. Architekci nie rekonstruują dawnego układu ulic, lecz porządkują przestrzeń wokół synagogi Nożyków i tworzą ogólnodostępny pasaż łączący budynek z otoczeniem. Nowy dom kultury ma pełnić funkcję lokalnego centrum aktywności artystycznej i społecznej. Jak podkreśla burmistrz Śródmieścia Aleksander Ferens, inwestycja pozwoli skupić kulturalną działalność w jednym miejscu i ograniczyć potrzebę wynajmu prywatnych lokali.

Inwestycja właśnie ruszyła, a wykopaliska są etapem poprzedzającym właściwe prace budowlane. Okolica synagogi Nożyków to teren o bardzo bogatej historii, dlatego archeolodzy nie wykluczają kolejnych odkryć.