Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków Marcin Dawidowicz podjął decyzję o wpisaniu do rejestru zabytków drewnianego domu przy ulicy Cegłowskiej 35 na warszawskich Bielanach. Budynek powstał w 1932 roku według projektu architekta Jana Zabłockiego jako część wystawy „Tani Dom Własny”.
W uzasadnieniu decyzji konserwator podkreślił, że dom stanowi nowoczesną interpretację tradycyjnej architektury. Choć jego forma była dość zachowawcza, wyróżniał się funkcjonalnym układem wnętrz i dobrze zaplanowaną przestrzenią. Z całej serii obiektów przygotowanych na wystawę do dziś zachował się tylko ten jeden. Pozostałe zostały sprzedane, rozebrane lub zastąpione przez spółdzielczą zabudowę i powojenne domy jednorodzinne. Dom przy Cegłowskiej jest więc unikatowym świadectwem tamtej inicjatywy, związanej z działalnością społecznika Todora Toeplitza oraz warszawskiego ruchu spółdzielczego. Dokumentuje również patronat Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych nad przedsięwzięciem i dorobek projektowy Jana Zabłockiego. Dodatkowo zachowały się na nim ślady działań wojennych, w tym uszkodzenia więźby dachowej z czasów II wojny światowej.
Wystawa „Tani Dom Własny” odbyła się w dniach 17 września – 17 października 1932 roku. Zorganizowano ją z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Reformy Mieszkaniowej, Związku Miast Polskich oraz Todora Toeplitza, jednego z głównych promotorów idei budownictwa dostępnego dla średniozamożnych mieszkańców. Jej celem było popularyzowanie domów jednorodzinnych w przystępnych cenach, możliwych do nabycia dzięki korzystnym kredytom.
Na wydzielonym terenie przygotowano 26 działek, na których stanęło 21 pokazowych domów. Były to zarówno budynki całoroczne, jak i letniskowe. Projekty opracowali uznani architekci, wśród nich Romuald Miller, Romuald Gutt, Lucjan Korngold, Józef Szanajca i Bohdan Lachert. Domy różniły się stylistyką, ale wszystkie zaprojektowano jako jednorodzinne, jedno- lub dwukondygnacyjne, wyposażone w wodną i elektryczną instalację. Ważnym elementem były również przydomowe ogrody. Budynki wznoszono z niedrogich materiałów, przede wszystkim z drewna, i z zastosowaniem prefabrykowanych rozwiązań, co miało obniżyć koszty budowy.
Dziś jedynym zachowanym przykładem tej inicjatywy pozostaje dom przy Cegłowskiej 35, który właśnie został objęty ochroną konserwatorską.
Źródło: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Czytaj też: Zabytek | Dom jednorodzinny | Drewno | Historia | whiteMAD na Instagramie
