Pałac Buckingham to niezaprzeczalna wizytówka Londynu, która od blisko dwóch stuleci pełni rolę oficjalnej siedziby brytyjskich monarchów. Jego obecny wygląd jest rezultatem długiego procesu rozbudów i architektonicznych korekt, prowadzonych etapami przez kolejnych władców. Dzieje pałacu to zmieniające się potrzeby dworu, reprezentacyjne ambicje monarchii oraz stopniowe kształtowanie fasady, która stała się wizerunkiem Wielkiej Brytanii znanym na całym świecie.
Początki – Buckingham House
Pierwszy budynek w tym miejscu powstał w 1703 roku jako londyńska rezydencja Johna Sheffielda, księcia Buckingham. Obiekt był znany wówczas jako Buckingham House i nie miał związku z dworem królewskim, pełniąc funkcję prywatnego pałacu arystokraty. Jego skala oraz forma odpowiadały modzie wczesnego XVIII wieku i były dalekie od dzisiejszego monumentalizmu.
Rezydencja Jerzego III
W 1761 roku posiadłość została nabyta przez króla Jerzego III. Nowy właściciel przeznaczył ją na prywatny dom dla swojej rodziny. Dość kameralny obiekt poddano przebudowie pod kierunkiem Williama Chambersa i przystosowano go do potrzeb dworu. To był pierwszy etap, w którym dawny miejski pałacyk zaczął pełnić funkcje związane z monarchią, choć nadal pozostawał jedną z kilku królewskich rezydencji, bez większej roli.
Pałac Buckingham – wielka rozbudowa za Jerzego IV
Największe i najbardziej znaczące zmiany dla rezydencji Jerzego III nadeszły w XIX wieku. Jego najstarszy syn objął tron po śmierci ojca w 1820 roku. Jerzy IV, bo takie mu nadano imię, powierzył projekt modernizacji posiadłości Johnowi Nashowi, jednemu z najważniejszych architektów epoki. Dawny Buckingham House został przekształcony w rozległy pałac o trzech skrzydłach otaczających reprezentacyjny dziedziniec. Rezydencja otrzymała wówczas klasycyzujące detale, arkady i bogatą rzeźbiarską oprawę inspirowaną architekturą Francji i Włoch. Rozbudowa objęła również wnętrza. W pałacu powstały pełne elegancji sale wykończone marmurem, stiukiem i złoceniami, a część wyposażenia przeniesiono tutaj z rozebranego Carlton House. Przekroczenie budżetu doprowadziło do odsunięcia Nasha od dalszych prac, jednak to właśnie jego wizja nadała pałacowi rangę pełnoprawnej monarszej siedziby.
Wschodnie skrzydło królowej Wiktorii
Kolejny bardzo ważny etap przypadł na panowanie królowej Wiktorii. Wraz z powiększeniem się rodziny królewskiej i rozbudową dworu, dotychczasowy układ przestał być wystarczający. W 1847 roku Edward Blore zaprojektował zatem nowe, wschodnie skrzydło, które zamknęło dziedziniec i nadało pałacowi czworoboczny plan. Nowa fasada była dość oszczędna w formie i podporządkowana funkcji, nie reprezentacyjności. W jej obrębie znalazły się prywatne apartamenty władczyni, pomieszczenia dla dzieci i personelu oraz słynny do dzisiaj balkon, z którego monarchini po raz pierwszy wystąpiła publicznie w 1851 roku. Od tej chwili ten niepozorny element elewacji stał się niezwykle istotną częścią ceremoniału i publicznych uroczystości.
Nowa fasada za Jerzego V
Na początku XX wieku, już po śmierci królowej Wiktorii stwierdzono, że elewacja wybudowana za jej panowania wymaga korekty. Użyty wówczas kamień szybko niszczał i sczerniał w kiepskich warunkach silnie przemysłowego Londynu, a sam wygląd budynku uznawano za zbyt powściągliwy – końcu właśnie ta fasada znajdowała się na głównej osi ceremonialnej Alei The Mall. W 1913 roku Sir Aston Webb przeprojektował kłopotliwą elewację, wykorzystując przy tym trwały kamień portlandzki i wprowadzając klarowną klasycystyczną kompozycję z centralnym ryzalitem oraz wyeksponowanym balkonem. Zmiany dotyczyły głównie zewnętrznej formy skrzydła i rozwiązań technicznych. Układ wnętrz pozostał w dużej mierze bez ingerencji, natomiast bryła zyskała jednolity, reprezentacyjny wyraz, lepiej widoczny podczas uroczystości państwowych i publicznych wystąpień rodziny królewskiej.
Pałac Buckingham podczas II wojny światowej
Omawiając losy rezydencji należy też wspomnieć o II wojnie światowej i zmasowanych nalotach na Londyn. Pałac Buckingham został bezpośrednio trafiony aż dziewięcioma bombami. Najbardziej niszczycielski atak nastąpił 13 września 1940 roku, kiedy ładunki zrównały z ziemią Kaplicę Królewską oraz rozbiły setki szyb w królewskich apartamentach. Eksplozje nie oszczędziły również zewnętrznej infrastruktury, m.in. pawilonu wejściowego, gdzie śmierć poniósł policjant, a odłamki poważnie poszatkowały reprezentacyjną elewację i uszkodziły ogrodzenie. Mimo tak rozległych zniszczeń i realnego zagrożenia życia monarchów, rezydencja nie została opuszczona. Słynne stwierdzenie królowej Elżbiety (matki Elżbiety II i późniejszej Królowej Matki): „Cieszę się, że zostaliśmy zbombardowani. Teraz czuję, że mogę patrzeć prosto w twarz mieszkańcom East Endu”, ostatecznie ugruntowało status Pałacu Buckingham jako moralnego centrum walczącej Wielkiej Brytanii.
Pałac Buckingham dziś
Rozbudowy z XIX wieku oraz modernizacja pałacowej fasady z 1913 roku ukształtowały znaną obecnie formę i utrwaliły jej znaczenie w przestrzeni publicznej Londynu. Dzisiaj Pałac Buckingham pełni funkcję miejsca oficjalnych spotkań czy ceremonii o znaczeniu państwowym. To przed jego bramą gromadzili się Brytyjczycy po tragicznej śmierci księżnej Diany w 1997 roku oraz w 2022 roku, gdy odeszła królowa Elżbieta II. Słynna na całym świecie elewacja jest więc tłem dla najważniejszych wydarzeń w kraju i symbolem jego potęgi.
Źródło: rct.uk
Czytaj też: Architektura | Historia | Ciekawostki | Londyn | Wielka Brytania | Pałac | whiteMAD na Instagramie
Pałac na pocz. XIX w. i dziś. Źródło: Yale Center for British Art i Google Maps
Pałac Buckingham w 1910 roku i sto lat później. Źródło: Źródło: Yale Center for British Art i Misterweiss, Public domain, via Wikimedia Commons
Środkowy ryzalit gmachu przed przebudową i obecnie. Źródło: libis-kul.primo.exlibrisgroup.com i Julian Herzog (Website), CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
