Przed paroma dniami zakończył się kolejny etap prac wydobywczych prowadzonych w Wiśle, możliwych ze względu na wyjątkowo niski stan rzeki. Przeprowadzono je w miejscu, gdzie w 1656 roku zatonął transport szwedzkich łupów wojennych. Badania prowadzone pod kierunkiem prof. Huberta Kowalskiego z Uniwersytetu Warszawskiego we współpracy z miastem stołecznym Warszawa, przyniosły nowe cenne znaleziska związane m.in. z królewską rezydencją Villa Regia. Zabytki odnalezione w Wiśle przybliżają nam jej historię.
Zabytki w Wiśle z królewskiego pałacu
W trakcie akcji wydobyto kilkanaście fragmentów XVII-wiecznej architektury, w tym dwa elementy o szczególnym znaczeniu. Pierwszym jest masywny fragment łuku arkady ważący ponad 200 kilogramów, który pasuje do rekonstrukcji zewnętrznej klatki schodowej pałacu Kazimierzowskiego. Drugim okazał się kapitel filara, wcześniej nieznany wśród odkryć z tego miejsca, dostarczający nowych danych potrzebnych do badań nad strukturą Villi Regii. Wszystkie obiekty trafiły do Muzeum Historii Polski, gdzie zostaną poddane konserwacji i analizie.
Łupy z czasów potopu szwedzkiego
Zdaniem Krzysztofa Niewiadomskiego, zastępcy dyrektora Muzeum Historii Polski do spraw programowych, nowe eksponaty znacząco wzbogacą kolekcję instytucji. Na ich podstawie przygotowywana jest rekonstrukcja efektownej klatki schodowej pałacu, która ma stać się jedną z głównych atrakcji wystawy stałej. Jak podkreślił, prezentacja tych elementów pozwoli opowiedzieć zarówno o bogactwie dawnej Rzeczypospolitej, jak i o dramatycznym dla naszego kraju okresie potopu szwedzkiego.
„Od chwili, gdy w 2011 roku natrafiliśmy na pierwszą grupę obiektów, wiedzieliśmy, że nurt Wisły pracuje tak intensywnie, że niemożliwe będzie jednorazowe wydobycie całości. Każdy sezon przynosił kolejne fragmenty architektury – do tej pory wydobyto już ponad 20 ton materiału. Sezon 2015 roku był przełomowy – sądziliśmy wówczas, że to już koniec. A jednak rzeka co roku odsłania kolejne relikty przeszłości. Od 2015 roku nie prowadzimy już regularnych badań archeologicznych, ale co roku kontrolujemy teren, sprawdzając, co nowego może ujawnić obniżający się poziom wody” – zaznacza prof. Hubert Kowalski z Uniwersytetu Warszawskiego.
Villa Regia i jej losy
Villa Regia została zaprojektowana przez Giovanniego Battistę Gisleniego dla króla Władysława IV i stanowiła jedną z najbardziej okazałych rezydencji XVII-wiecznej Europy. Szczególnie imponująca była zachodnia loggia ozdobiona herbem dynastii Wazów, prawdopodobnie powstała z okazji ślubu monarchy z Cecylią Renatą Habsburżanką. Podczas potopu szwedzkiego rezydencja została splądrowana i zniszczona. Wywożone przez najeźdźców elementy architektoniczne, w tym marmurowe okładziny, kafle i fragmenty schodów, częściowo zatonęły w Wiśle. Współczesne prace archeologiczne przywracają Warszawie te fragmenty jej utraconego dziedzictwa.
Pałac Kazimierzowski pod koniec XIX w. i dziś. Fot. e-Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego i Petroniusz / fotopolska.eu
Pałac Kazimierzowski po odbudowach
Po zakończeniu wojny polsko-szwedzkiej w 1660 roku pałac odbudowano w uproszczonej formie. Rezydencja zyskała wówczas nazwę pałacu Kazimierzowskiego od imienia króla Jana Kazimierza, dla którego stała się ulubioną siedzibą. W kolejnych stuleciach budynek wielokrotnie niszczyły pożary, a jego forma zmieniała się w wyniku kolejnych odbudów i przebudów. Obecny kształt obiekt uzyskał po II wojnie światowej. W latach 1945–1954 został podniesiony z ruiny według projektu Piotra Biegańskiego. Dziś w pałacu mieści się rektorat Uniwersytetu Warszawskiego.
Zabytki w Wiśle a wystawa w Muzeum Historii Polski
Wszystkie odkrycia znajdą się na wystawie stałej Muzeum Historii Polski, której otwarcie planowane jest na 2027 rok w Cytadeli Warszawskiej. Zwiedzający zobaczą tam rekonstrukcję klatki schodowej pałacu Kazimierzowskiego oraz fragment fasady Villi Regii. Ekspozycja ma przypominać zarówno o dawnej świetności rezydencji królewskich, jak i o dramatycznych wydarzeniach, które doprowadziły do ich zniszczenia.
Źródło: Muzeum Historii Polski
Czytaj też: Zabytek | Pałac | Historia | Warszawa | Ciekawostki
