Wśród malowniczych krajobrazów holenderskiej prowincji Flevoland można spotkać bardzo ciekawy projekt, który nosi nazwę Zielona Katedra (hol. De Groene Kathedraal). Jest to kompozycja drzew ukształtowana według planu zaczerpniętego z gotyckiej katedry we francuskim Reims. „Katedra” to dzieło Marinusa Boezema, jednego z najważniejszych twórców sztuki konceptualnej w Europie. Układ drzew stał się z czasem ważną częścią lokalnej tożsamości i jednym z najciekawszych przykładów symbiozy sztuki, projektowania oraz natury.
Zielona Katedra w Holandii
Pierwsze koncepcje Boezema pojawiły się pod koniec lat 70. Artysta przedstawił wówczas ideę „Gothic Growing Project” jako propozycję zakorzenienia duchowej i kulturowej symboliki w miejscu, które dopiero budowało własną narrację. W 1987 roku na nizinach Felvolandu zasadzono 178 włoskich topól Populus nigra ‘Italica’ rozmieszczonych tak, jak rozmieszczone zostałyby filary i nawy w historycznej świątyni. Wymiary założenia, około 150 na 75 metrów, odpowiadają rzeczywistym proporcjom pierwowzoru w Reims, a betonowe ścieżki wytyczone między drzewami odwzorowują kompozycję przypominającą sklepienia żebrowe zabytku. Gdy w połowie lat 90. drzewa osiągnęły pełną wysokość, przestrzeń Zielonej Katedry otwarto dla zwiedzających. Od tego momentu instalacja funkcjonuje jak naturalna sala na planie świątyni: otwarta na niebo, światło i warunki atmosferyczne.
Przeciwformacja: drzewny rewers
W 1990 roku niedaleko głównego założenia stworzono przestrzenny odpowiednik w formie kontry do Zielonej Katedry. Tym razem drzew nie posadzono, lecz usunięto ich fragment w młodym dębowo-grabowym zagajniku, wycinając plan katedry na zasadzie negatywu. Betonowe słupki odnajdują miejsca odpowiadające kolumnom, a otwarta polana pełni funkcję odwrócenia idei pierwotnej instalacji. To drugi biegun projektu powstały jako odbicie, które podkreśla upływ czasu i różne fazy trwania dzieła.
Zielona Katedra w Holandii i jej losy
Początkowo zakładano, że projekt pozostanie w rękach natury i zacznie powoli przechodzić w stadium „ruiny”, czyli tracić swą czytelność. Jednak wichura z 2018 roku, która uszkodziła część drzew, spowodowała dyskusję na temat przyszłości Zielonej Katedry. Boezem zdecydował wtedy, że jego dzieło zasługuje na ochronę. Po analizie dendrologicznej i konsultacjach z władzami regionu rozpoczęto prace pielęgnacyjne: przycięto korony drzew, wymieniono uszkodzone egzemplarze, wzmocniono glebę i zaplanowano długofalowe działania dotyczące opieki nad instalacją. Projekt otrzymał też środki publiczne, co włączyło go w system ochrony powojennego dziedzictwa krajobrazowego Holandii. Zielona Katedra znalazła się na listach najważniejszych realizacji przestrzennych kraju po 1965 roku, jako obiekt o dużym kulturowym i urbanistycznym znaczeniu.
Dzieło Marinusa Boezema
Zielona Katedra funkcjonuje inaczej niż obiekt sakralny wykonany z kamienia. Przekraczając linię drzew wchodzi się w przestrzeń, która jest jednocześnie monumentalna i ulotna. Drzewa filtrują światło, a otwarte niebo pełni funkcję sklepienia. Kompozycja nie zatrzymuje czasu, ale dojrzewa, zmienia się, potrzebuje opieki. Ten procesowy wymiar nadaje jej specyficzny sens: architektura zamienia się w żywy organizm. To forma, która nigdy nie jest ostatecznie ukończona, zawsze znajduje się w kolejnej fazie trwania w krajobrazie. Bez konieczności powielania muzealnej stałości.
Zielona Katedra w kontekście twórczości artysty
Marinus Boezem urodził się w 1938 roku w Leerdam. Artysta jest przedstawicielem kierunku konceptualnego w sztuce Niderlandów. Interesowały go idee i ich materializacje, nie medium samo w sobie. W swoich realizacjach wielokrotnie sięgał po motyw katedry. Traktował go jako formę, która porządkuje przestrzeń, a przy tym nadaje jej symboliczny wymiar. Realizacje takie jak Abri Kathedraal przy Oosterscheldekering czy instalacja w Kroondomein Het Loo dowodzą, że Boezem konsekwentnie pracował z symbolicznym językiem architektury gotyckiej i jej szkieletową konstrukcją.
Źródło: flevolanderfgoed.nl
Czytaj też: Holandia | Ciekawostki | Zieleń | Ciekawostki | Instalacja Artystyczna | whiteMAD na Instagramie
