Zielona Willa, stojąca przy ulicy Krasińskiego 34 w Komorowie, to jeden z najznakomitszych przykładów polskiej awangardy międzywojennej. Projekt autorstwa Bohdana Lacherta i Józefa Szanajcy powstał w 1933 roku i od niemal stulecia zachwyca prostotą formy oraz przemyślaną funkcjonalnością. Drewniana konstrukcja, w czasach, gdy stal i beton zdobywały popularność, świadczyła o odwadze architektów, którzy chcieli udowodnić, że ekonomiczne budownictwo może iść w parze z estetyką i komfortem codziennego życia.
Ikona międzywojennej awangardy
Zielona Willa, zaprojektowana w 1933 roku przez Bohdana Lacherta i Józefa Szanajcę, stanowi kwintesencję polskiego modernizmu. Drewniana konstrukcja z oszalowanymi deskami i warstwą „murobloku” na murowanym cokole spełniała surowe normy cieplne i była tania w budowie oraz eksploatacji. Rodzina Grabowskich, współzałożyciele Spółdzielni Pracowników Państwowego Banku Rolnego, uczyniła z niej modelowy dom z użytkowym ogrodem, dowód na to, że ekonomiczne budownictwo może być jednocześnie eleganckie i funkcjonalne.
Od momentu powstania aż do dziś Willa zachowała niemal wszystkie oryginalne detale wnętrza. Przetrwały drewniane schody drabinowe, zespół stolarki drzwiowej, który składa się z jednoskrzydłowych drzwi żaluzjowych oraz ramowo-płycinowych z zasuwkami i mosiężnymi klamkami. Na podłogach wciąż leżą parkiety ułożone w jodełkę, łazienki wyłożono białożółtymi ceramicznymi kafelkami zwanymi „gorsecikami”, a w salonach stoją dwa zabytkowe piece kaflowe. Warto także zwrócić uwagę na ebonitowe włączniki światła, rzadko spotykane w budynkach z tamtego okresu.
Nowy zabytek
Historyczne i artystyczne walory Zielonej Willi zostały oficjalnie docenione 6 grudnia 2016 roku, gdy Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał obiekt do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego. Decyzja ta podkreśliła unikatowy charakter budynku oraz znaczenie dla badaczy architektury modernistycznej.
W 2023 roku gmina Michałowice przejęła własność Zielonej Willi i przyległej działki. Mieszkańcy regionu wsparli tę inicjatywę, zgłaszając Willę do konkursu „Nasz Zabytek”. Projekt komorowskiej perły wygrał pierwszy etap i pozyskał grant na prace rewaloryzacyjne.
Rok później, w kwietniu 2024 roku, pomysły lokalnej społeczności na nowe funkcje budynku zostały przedstawione w drugim etapie konkursu. Wśród zgłoszonych koncepcji dominowały propozycje organizacji wydarzeń kulturalnych, historycznych spotkań i warsztatów artystycznych, co idealnie wpisuje się w ducha modernistycznej otwartości na potrzeby mieszkańców.
Dom Idei Miast Ogrodów
30 stycznia 2025 roku Rada Gminy Michałowice jednogłośnie przyjęła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla działki, na której stoi Zielona Willa. Uchwała, podjęta głosami wszystkich 13 radnych, wyznacza Willę jako „Dom Idei Miast Ogrodów” – centrum integracji społecznej, ośrodek edukacyjny i badawczy poświęcony koncepcji miast-ogrodów. To finał dziewięcioletnich starań o pozyskanie zabytku dla mieszkańców i kolejny krok w kierunku przywrócenia mu dawnej świetności.
Komorów swój intensywny rozwój zanotował w latach 30. XX wieku jako satelitarne Miasto-Ogród. Plan parcelacji autorstwa Tadeusza Szymańskiego z 1929 roku przewidywał nie tylko uporządkowane aleje i kwartały, lecz także przestrzenie publiczne: szkołę, kościół i plac Paderewskiego.
źródło: Gmina Michałowice
Czytaj też: Zabytek | Modernizm | Drewno | Ciekawostki | Polecane | whiteMAD na Instagramie
